در قرآن‌كریم در اغلب موارد از درخت با واژه «شَجَر» یاد شده است. «شَجَر» را واژه‌شناسان این‌گونه تعریف كرده‌اند: «هر روییدنی كه تنه دارد» و آنچه تنه ندارد را «نجم، عشب و حشیش» می نامند. ناگفته نماند كه در قرآن كریم این لفظ به معنای «مشاجره و تنازع» نیز آمده است؛ چنان كه می فرماید: «فَلاَ وَرَبِّك لاَ یؤْمِنُونَ حَتَّیَ یحَكمُوك فِیمَا شَجَرَ بَینَهُمْ ثُمَّ... » كه این معنا نیز به معنای درخت نزدیك است و با آن مناسبت دارد؛ زیرا «منازعه را از آن جهت تشاجر (مشاجره) گویند كه سخن دو یا چند خصم، مثل برگ و شاخه درخت به هم مختلط می شوند».
غیر از شجر كه مشتقات گوناگون آن مجموعاً 27 مرتبه در آیات قرآن به كار رفته است، كلمات و عبارات دیگری نیز درباره «درخت» به كار رفته كه هریك بیان كننده یكی از صفات و ویژگی‌های آن است و در این نوشتار در صدد بحث از آن مباحث نیستیم.
با امعان نظر در آیات روحبخش قرآن كریم، در می‌یابیم كه در این صحیفه بزرگ آسمانی از واژه «درخت» در تحت عناوین گوناگونی سخن به میان آمده است. از باب نمونه به چند یاد كرد قرآن از واژه «درخت» اشاره می كنیم.

اصولاً درختان، هر یك به تنهایی آیتی هستند كه قدرت و توانایی خداوند را در برابر چشم هر بیننده‌ای به نمایش می گذارند و هر بخش از این آفرینش عجیب و زیبای خداوند، دفتری عظیم از معرفت خداوند بزرگ است. سعدی شیرین سخن می گوید:
برگِ درختانِ سبز در نظر هوشیار       هر ورقش دفتری است معرفت كردگار
نكته‌ای اساسی كه در خلقت و آفرینش درختان، همواره مورد غفلت قرار می‌گیرد و تنها عده‌ای اندك كه دانایان حقیقی و به فرموده قرآن كریم «اولواالالباب» بدان وقوف پیدا می‌كنند، همانا «آفرینش حیات در دل بذر و نهالی است كه به مرور ایام از آن درختی تنومند می‌سازد». همه ما هرگاه به درخت می‌نگریم، پیش از هرچیز محو جمال ظاهری و برگ و میوه و شكوفه آن می‌شویم و كمتر كسی از این حجاب ظاهری عبور می‌كند و به عمق و معنا و حقیقت مطلب پی‌ می‌برد. شگفت‌انگیزتر از «برگ درختان سبز»، «در نظر هوشیار» همانا آن نیرویی است كه باعث سبزی و حیات آن می‌شود. از این رو، در قرآن كریم در سوره مباركه «نمل»، پس از اشاره به آفرینش آسمان‌ها و زمین و نزول باران از آسمان، به رویش بستان‌ها اشاره شده و سپس انسان را به این نكته مهم توجه می‌دهد كه به كیفیت ایجاد حیات در درختان بنگرد كه اگر آن نیروی حیات‌دهنده و آن دم عیسوی زندگی بخش از جانب خداوند نبود، هرگز قادر نبودید كه آنها را برویانید و از محصولشان برخوردار شوید:
«أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا كانَ لَكمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ یعْدِلُونَ».
در امر رویش و رشد و نمو درختان كار ما آدمیان « تنها بذرافشانی و آبیاری است، اما كسی كه حیات را در دل این بذر آفریده و به نور آفتاب و قطرات حیات بخش باران و ذرات خاك فرمان می‌دهد تا این دانه را برویانید، تنها خداست». و بدین ترتیب، این نتیجه حاصل می‌شود كه تنها برگ و ساقه، شاخه، ریشه، میوه، شكوفه، قد و قامت، و شكل و شمایل درخت نیست كه به انسان درس توحید و خداشناسی می‌دهد، بلكه انسان اندیشمند در ورای این ظواهر، قدرتی عظیم‌تر و نیرویی فوق‌العاده‌تر را مشاهده می‌كند؛ همان نیروی حیاتی كه خداوند در بذر و نهال درخت می‌دهد و آن را به مخلوقی زیبا و شگفت انگیز مبدل می‌كند.
از همین رو، خداوند در سوره واقعه آیات 63 و 64 و 72، بار دیگر این حقیقت را مورد تأكید قرار می‌دهد و دربرابر پرسش منكران توحید می‌گوید:
«أَفَرَأَیتُم مَّا تَحْرُثُونَ * أَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ * لو نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلَلْتُمْ تَفَكهُونَ»؛ «آیا هیچ درباره آنچه كشت می‌كنید، اندیشیده اید؟!آیا شما آن را می رویانید یا ما می رویانیم؟!.. آیا شما درخت آن را آفریده اید یا ما آفریده ایم؟!».

براساس آموزه‌های قرآن كریم، هرچه در عالم آفرینش، لباس‌ هستی پوشیده و از «عدم» به «وجود» آمده - اعم از جمادات، نباتات و حیوانات - جملگی با زبان حال و زبان قال به تسبیح و تقدیس و ستایش ذات اقدس الهی مشغول‌اند.
هركس به زبانی صفت حمد تو گوید بلبل به غزل‌خوانی و قمری به ترانه
ولی ما آدمیان به دلیل محصور بودن در حصار مادیات و سرگرم شدن به تأمین حوایج مادی خویش - كه متأسفانه گاه با گناه و نافرمانی خداوند نیز همراه می‌شود - از درك این ذكر پیوسته مخلوقات خداوند ناتوانیم؛ همچنان كه خود فرمود: «تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَن فِیهِنَّ وَإِن مِّن شَیءٍ إِلاَّ یسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَلَكن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ إِنَّهُ كانَ حَلِیمًا غَفُورًا»؛ «آسمان‌های هفت‌گانه و زمین و كسانی كه در آن هستند، همه تسبیح او می‌گویند و هر موجودی، تسبیح و حمد او می‌گوید، ولی شما تسبیح آنها را نمی‌فهمید؛ او بردبار و آمرزنده است».
با توجه به این آیه شریفه و ده‌ها آیه نظیر آن، كه همگی از تسبیح مستمر و اجزای هستی حكایت می‌كنند، درمی‌یابیم كه «درخت» نیز به عنوان جزئی از عالم هستی، هماهنگ با سایر مخلوقات خداوند، صبح و شام به تسبیح، تحمید و تهلیل آفریننده توانای خویش مشغول است.

آفرینش، همه تنبیه خداوند دل است         دل ندارد كه ندارد به خداوند اقرار
كوه و دریا و درختان همه در تسبیح‏اند         نه همه مستمعی فهم كند این اسرار
عقل حیران شود از خوشه زرّین عِنب         فهم عاجز شود از حُقه یاقوت انار
بندهای رطب از نخل فرو آویزند           نخل‏بندان قضا و قدر شیرین كار
تا نه تاریك بود سایه انبوه درخت         زیر هر برگ چراغی بنهد از گل نار

قرآن كریم در سوره حج می فرماید:
«أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللهَ یسْجُدُ لَهُ مَن فِی السَّمَاوَاتِ وَمَن فِی الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكثِیرٌ مِّنَ النَّاسِ وَ...»؛ «آیا نمی‌بینی كه سجده می‌‌كنند برای خداوند و هر كس در آسمان‌ها و زمین است و خورشید و ماه و ستارگان و كوه‌ها و درختان و جنبندگان و عده بی‌شماری از مردم و...».
در این آیه شریفه و همچنین آیه 6 از سوره مباركه الرحمن، سخن از سجده موجودات در برابر ذات اقدس پروردگار به میان آمده و در كنار آنها از «درخت» نیز به عنوان یكی از این ساجدان یاد شده است و «‌سجده در لغت به معنای تذلّل، خضوع و اظهار فروتنی است».

گاهی قرآن‌كریم، از درختان و گیاهان، به عنوان «متاع» زندگی انسان یاد می‌كند و گاهی نیز آنها را «معیشت» ، یعنی وسیله برآوردن نیازهای انسان می‌شمارد و برایشان كرامت و شأن ویژه‌ای قائل است. قرآن‌كریم می‌فرماید:
«فَلْینظُرِ الإِنسَانُ إِلَی طَعَامِهِ، أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا، ثُمَّ شَقَقْنَا الأَرْضَ شَقًّا، فَأَنبَتْنَا فِیهَا حَبًّا، وَعِنَبًا وَقَضْبًا، وَزَیتُونًا وَنَخْلاً، وَحَدَائِقَ غُلْباً، وَفَاكهَةً وَأَبًّا، مَّتَاعًا لَّكمْ و لأنْعَامِكم...»(عبس: 24-32)؛ «آدمی باید به غذای خویش بنگرد، ما باران را از آسمان فروفرستادیم. آن‌‌گاه، سینه زمین را شكافتیم و در آن، دانه‌ها رویاندیم و انگور و سبزی و درخت زیتون و خرما و بوستان‌‌‌های بزرگ با درختان ستبر و میوه و مرتع برای بهره‌گیری شما و چهارپایانتان».
از این آیات شریفه، نكات فراوانی قابل استفاده است، و ما تنها، مطالبی را كه بیانگر جایگاه ویژه درخت در زندگی انسان است، ذكر می‌كنیم:
1. جمله «فَلْینظُرِ الإِنسَانُ إِلَی طَعَامِه» به ضمیمه آیات بعد، مشعر بر این است كه گیاهان، مراتع، درختان و جنگل‌ها از مهم‌ترین منابع تأمین غذای انسان و از نعمت‌های بزرگ خدادادی است. بنابراین باید قدر آنها را دانست و در حفظ و توسعه و بالندگی آنها كوشید.
عبارت «أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا..»، بیانگر این است كه بر اجزا و عناصر پیكره شكوهمند طبیعت، نظمی ویژه حاكم است؛ چنان كه به هماهنگی و ارتباط منظم آب، زمین، گیاه ... اشاره شده است. آیه شریفه می‌فرماید: « باید باران از آسمان فرو ریزد، بذرها زمین را بشكافند و از دل خاك بیرون آیند، گیاهان روییده شوند، درختان به ثمر بنشینند، جنگل‌ها و مراتع پدید آیند، تا حیوانات نیز از آن بخورند و در نتیجه فعالیت‌های هماهنگ و شگفت‌آور این عناصر طبیعی، غذای بشر فراهم آید».
3. ثمره نخست آمیزش آب و خاك، رویش غلاتی همچون گندم و جو است كه بخش اعظم تغذیه انسان و سایر جانداران را تأمین می‌كنند. در این آیات شریفه و دیگر آیات به این نوع گونه گیاهان، تصریح شده است.
4. گرچه تمام گیاهان و میوه‌ها برای انسان سودمندند، ولی برخی از آنها در زندگی وی نقش مهم‌تر و مستقیم‌تری دارند؛ چنان كه در آیات مورد بحث آمده است: )عنباً و قضباً و زیتوناً و نخلاً(. انگور، انواع سبزی‌ها، زیتون و درخت خرما، در زمره این نوع از میوه‌ها قرار گرفته‌اند.
درباره نفش حیاتی گیاهان، علاوه بر آیات، روایات فراوانی نیز از حضرات معصومان: وارد شده است.

نقش درخت در زندگی آدمیان و حتی سایر موجودات از زوایای مختلفی قابل بررسی است. قرآن كریم، در آیه‌ای به برافروختن آتش كه از ضروریات زندگی آدمی است، چنین اشاره می‌فرماید: «الَّذِی جَعَلَ لَكم مِّنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ»؛ «همان كسی كه برای شما از درخت سبز، آتش آفرید و شما به وسیله آن، آتش می افروزید».
این آیه شریفه یكی از نشانه‌های قدرت خداوند را آفرینش آتشی می‌داند كه از درخت سبز تولید می‌شود؛ زیرا بسی شگفت‌آور است كه چگونه درختی سبز - كه سایه خنك و روحبخش آن، آدمی را از آسیب گرما و اشعه سوزان خورشید در امان نگه می‌دارد - در فرآیندی دیگر، تبدیل به آتشی افروخته می‌گردد كه می‌تواند همه چیز را در كام مرگ و نیستی فرو برد. این نیست، مگر به اعجاز و قدرت پروردگار توانا.
اما موجوداتی دیگر به جز انسان نیز از درختان بهره می‌برند. در سوره «نحل» می‌فرماید: :«وَأَوْحَی رَبُّك إِلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبَالِ بُیوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا یعْرِشُونَ؛ ثُمَّ كلِی مِن كلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكی سُبُلَ رَبِّك ذُلُلاً یخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِیهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَلِك لآیةً لِّقَوْمٍ یتَفَكرُونَ»؛ «پروردگار تو به زنبور عسل وحی كرد كه در دل كوه‌ها و در میان درختان و بناهایی كه می‌سازند، لانه گزین؛ سپس [وحی فرمود بدو كه] از شكوفه‌ها بخور و راه‌‌‌های پروردگارت را مطیع آرام بپیما. از شكم‌هاشان عسل بسیار شیرین به رنگ‌های گوناگون بیرون می‌آید كه شفا‌بخش آلام انسان‌هاست و در این نشانه‌هایی است برای كسانی كه می‌اندیشند».
بر اساس این آیه شریفه، زنبور عسل كه حشره بسیار مفیدی است،به نحو غریزی و تكوینی از جانب خداوند مأمور است تا از شاخه‌های بلند و سرسبز درختان برای مسكن بهره‌گیرد و بتواند به سهولت به مواد اولیه لازم برای تولید عسل دست پیدا كند.
نیز قرآن كریم در سوره «نحل» آیه 10 چنین می فرماید:
«هُوَ الَّذِی أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَّكم مِّنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُون»؛ «اوست كسی كه از آسمان، آبی گوارا نازل می‌كند كه می‌آشامید، و از آن درختانی می‌رویاند كه حیوانات خود را در آن به چرا می‌برید».
در این آیه تأمین غذای حیوانات اهلی و برخی حیوانات غیراهلی نیز از كاركردهای درختان به شمار می‌رفته است.

چنانکه گذشت وجود درخت برای انسانهای نخستین و پس از آن و به خصوص قرن اخیر که زندگی ماشینی، آلودگی های بسیاری را به همراه دارد، اهمیت فوق العاده داشته و روز به روز افزایش می یابد. با توجه به این نیاز، از ابتدای اسلام، بزرگان دین بر کاشت درخت سفارش شده و فضیلت بسیاری برای آن بیان داشته اند. در اهمیت درخت و درختكاری همین بس كه از رسول خدا 9 نقل است كه فرمود: إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَ فِی یَدِ أَحَدِكُمُ الْفَسِیلَةُ فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لَا تَقُومَ السَّاعَةُ حَتَّى یَغْرِسَهَا فَلْیَغْرِسْهَا؛[9] اگر قیامت بر پا شد و در دست یكى از شما نهالى بود، اگر كمى پیش از قیامت توانست آن را بكارد، باید بكارد.
این روایت نشانگر تاكید و توصیه اولیاء عظیم الشان اسلام: به اهمیت درخت و درختكاری است. گرچه متأسفانه با پیشرفت تكنولوژی، علی رغم اهمیت و نقش عظیمی كه در زندگی انسان و حیوان و طبیعت دارد، تخریب جنگل‌ها و نابودی درختان رو به افزایش است، اما جای خوشبختی است كه بشر امروز به این عمل زشت خود اذعان و اقرار دارد و سازمان‌هایی را برای حفظ و حراست و گسترش پارك ها و ازدیاد درختان به وجود آورده است. امیر المومنین7 در نامه خود به مالک اشتر می فرماید: وَ لْیَكُنْ نَظَرُكَ فِی عِمَارَةِ الْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِكَ فِی اسْتِجْلَابِ الْخَرَاجِ لِأَنَّ ذَلِكَ لَا یُدْرَكُ إِلَّا بِالْعِمَارَة؛ باید تلاش تو در آبادانی زمین بیشتر از جمع آوری خراج و مالیات باشد [چرا] که خراج جز با آبادانی فراهم نمی گردد.
اما باید دانست که از دیدگاه اسلام گسترش درختان و حفظ و حراست آنها نه تنها بر عهده نهادهای مسئول، بلکه وظیفه ای است که بر عهده فرد فرد جامعه اسلامی نهاده شده است و هیچ کس حق آسیب رسانی به آن را ندارد. در میان سخنان معصومان: درباره کاشت درخت به توصیه هایی بر می خوریم که قابل دقت و درخور توجه است.

گرچه درخت سبز به خودی خود دارای فواید بسیار می باشد اما بزرگان دین بر کاشت درخت دارای محصول تاکید بیشتری نموده اند. در اکثر آیات و روایات نیز از درختانی سخن به میان آمده است که دارای میوه می باشند. چنانکه در قرآن از درختان انار، خرما، انگور، زیتون، و... سخن بمیان آمده است.
رسول خدا9 می فرماید: مَنْ غَرْسَ غَرْساً فَأَثْمَرَ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْأَجْرِ قَدْرَ مَا یَخْرُجُ مِنَ الثَّمَرَةِ؛ هر كس درختى بنشاند و به ثمر بنشیند، خدا به اندازه‏اى كه میوه از آن فراهم آید به او پاداش مى‏دهد.

مسلم است که کاشت درخت بدون آبیاری فایده و ثمری ندارد. به تعبیر دیگر کسانی که بر اساس دستور اسلام اقدام به کاشت درخت می کند اما در رسیدگی و آبیاری آن کوتاهی می نمایند و موجب خشک و بلا استفاده شدن درختان می شوند، نمی توانند انتظار ثوابی را که اولیای دین: بر آن تصریح نموده اند، داشته باشند. امام صادق می فرماید: خُلِقَ لَهُ الشَّجَرُ فَكُلِّفَ غَرْسَهَا وَ سَقْیَهَا وَ الْقِیَامَ عَلَیْهَا؛ درخت براى او (انسان) آفریده شده است، و او مكلّف است كه آن را در زمین بنشاند و آب دهد و به آن رسیدگى كند.
همانگونه که از سخن حضرت نیز نمایان است آبیاری و حفاظت از درختان مخصوص افراد خاص نیست و وظیفه ای است انسانی که هر جا درخت تشنه ای مشاهده کرد در آب دادن آن کوتاهی نکند مگر آنکه آن درخت درون ملک خصوصی کسی باشد که مسلم حضور در آن نیاز به اجازه صاحب آن خواهد داشت.
چنانکه در ادامه نیز به آن نکته اشاره خواهیم نمود کاشتن درخت، نوعی صدقه است. رسول خدا9 با اشاره به این مطلب، تاکید می نماید صدقه بودن کاشت درخت به شرطی است که همراه با حفاظت و نگهداری باشد _ که آبیاری نیز جزیی از آنست_ تا موجب ثمردهی شود. مسلم است که با چنین شرطی است که هر ثمر و میوه ای در پیشگاه خداوند متعال در حکم صدقه است: مَن تَصب شَجَرَةً وَ صَبَرَ عَلى حِفظِها وَالقیامِ علیها حَتّى تَثمَرَ كانَ لَهُ فی كُلِّ شَی¬ءٍ یُصابُ مِن ثَمَرِها صَدَقَةٌ عِندَ الله.

برخی بر این باورند که حفظ درختان تنها بر عهده صاحبان آنست و اگر درختی، صاحب مشخصی نداشت و یا جزء مراتع و جنگل ها بود هر نوع کاری را می توان با آن نمود. متاسفانه چنین افرادی نه تنها به خود اجازه بریدن درختان جنگلی را می دهند و از چوب آن در جهت منافع خود استفاده می کنند بلکه با خوشحالی از چنین اقدامی، زمین های آن را که جزء منابع طبیعی و سرمایه ملی و یا بهتر بگوییم سرمایه جهانی است برای کشت و زرع و گاه ساختمان سازی استفاده می نمایند. برخی دیگر نیز جنگل را مکانی متعلق به خود دانسته و علاوه بر آنکه شاخه های سبز درختان را برای دقایقی تفریح، می کَنند و از برای افروختن آتش استفاده می کنند، بدون هیچگونه احساس مسئولیتی آتش افروخته را رها می کنند و این بی مسئولیتی عامل آتش سوزی در
جنگل و نابودی دهها و صدها هکتار از درختانی می شود که نه تنها برای انسانها فعلی بلکه برای نسلها آینده نیز می باشد. اسلام شدیدا با چنین طرز تفکری _ که متاسفانه در زمان فعلی رواج بیشتری یافته است_ مبارزه کرده، از 14 قرن پیش که سخنی از دود ماشین ها و کارخانجات و اهمیت حفظ محیط زیست و غیره نبوده است، بر حفظ درختان تاکید فراوان نموده آن را تکلیفی بر عهده همگان دانسته است.
امیرالمومنین7 در وصیتی که نسبت به اموال شخصی خود دارد می فرماید: هَذَا مَا أَمَرَ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فِی مَالِهِ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ لِیُولِجَهُ بِهِ الْجَنَّةَ وَ یُعْطِیَهُ بِهِ الْأَمَنَة... وَ یَشْتَرِطُ عَلَى الَّذِی یَجْعَلُهُ إِلَیْهِ أَنْ یَتْرُكَ الْمَالَ عَلَى أُصُولِهِ وَ یُنْفِقَ مِنْ ثَمَرِهِ حَیْثُ أُمِرَ بِهِ وَ هُدِیَ لَهُ وَ أَلَّا یَبِیعَ مِنْ أَوْلَادِ نَخِیلِ هَذِهِ الْقُرَى وَدِیَّةً حَتَّى تُشْكِلَ أَرْضُهَا غِرَاسا؛ این دستورى است كه بنده خدا على بن ابى طالب، امیر مؤمنان نسبت به اموال شخصى خود، براى خشنودى خدا، داده است، تا خداوند بواسطه آن وارد بهشت کرده، و آسوده‏اش گرداند.... و با كسى كه این اموال در دست اوست شرط مى‏كنم كه اصل مال را حفظ كرده تنها از میوه و درآمدش بخورند و انفاق كنند، و هرگز نهال‏هاى درخت خرما را نفروشند، تا همه این سرزمین[ یك پارچه] زیر درختان خرما قرار گیرد كه راه یافتن در آن دشوار باشد.
شاید علت این امر آن باشد که درخت، نعمتی است الهی که چند روزی در دست ما به امانت سپرده شده است و چنان که گذشتگان آن را برای ما حفظ و نگهداری نموده اند ما نیز مکلفیم در حفظ آن بکوشیم.

دین مبین اسلام برای آنکه اهمیت درختکاری را برای مسلمانان صدر اسلام و پس از آن ملموس تر بیان نماید کاشت درخت قابل محصول را نوعی صدقه معرفی می نماید. شاید این عنایت شرع مقدس اسلام از آن جهت است که همانند صدقات مالی، کاشت درخت و نیز حفاظت و نگهداری از آن به صورت یک برنامه همیشگی در زندگی مسلمانان جاری باشد و مسلمانان این برنامه را جزیی از برنامه های خود تلقی نمایند و از آن غافل نگردند. رسول خدا 9 می فرماید: مَا مِنْ مُسْلِمٍ یَغْرِسُ غَرْساً أَوْ یَزْرَعُ زَرْعاً فَیَأْكُلُ مِنْهُ إِنْسَانٌ أَوْ طَیْرٌ أَوْ بَهِیمَةٌ إِلَّا كَانَتْ لَهُ بِهِ صَدَقَةً؛ هیچ مسلمانى نیست كه درختى را در زمین بنشاند یا زراعتى را كشت كند، و انسان یا پرنده یا چرنده‏اى از آن بخورد، مگر اینكه براى او صدقه‏اى محسوب شود.
طبق سخنان پیشوایان دین وقف نیز نوعی صدقه جاریه است. به همین علت معصومان : به پیروان خویش تعلیم نموده اند تا با وقف درختان این صدقه را ابدی نمایند.
امام باقر 7 نقل می فرماید که حضرت زهرا 3 برای هفت باغی که داشت وقف نامه نوشت و تولیت آن را به حضرت علی7 و سپس امام حسن 7 و امام حسین7 و نسل بعد نسل سپرد و مقداد و زبیر را نیز برای این امر شاهد گرفت.
بارها بر این نکته تاکید شده است که در گذشته با وقف حتی یک درخت، برای حضور نوجوانان جذابیت ایجاد می کرده اند. هم اکنون نیز می توان درخت یا درختانی را وقف مسجد نمود تا مسجدی ها از میوه های آن استفاده نمایند یا از درآمد آن برای جوانان و نوجوانان مسجدی ایجاد انگیزه و تنوع نمود.

اهمیت کاشت و نگهداری درخت تا بدانجاست که در روایات تصریح شده است کسی که درخت بکارد علاوه بر نفع در زمان حیات، پس از مرگ نیز از آن بهره خواهد بود چنانکه امام صادق 7 می فرماید: سِتَّةٌ تَلْحَقُ الْمُؤْمِنَ بَعْدَ وَفَاتِهِ وَلَدٌ یَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ مُصْحَفٌ یُخَلِّفُهُ وَ غَرْسٌ یَغْرِسُهُ وَ قَلِیبٌ یَحْفِرُهُ وَ صَدَقَةٌ یُجْرِیهَا وَ سُنَّةٌ یُؤْخَذُ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ؛ شش چیز بعد از وفات مؤمن به او ملحق شده [و به او فایده می دهد]: فرزندى كه برایش طلب آمرزش كند، قرآنی كه او از خود به یادگار گذاشته و پس از مرگش خوانده مى‏شود، درختى كه كاشته، چاه آبى كه حفر نموده [و وقف كرده]، صدقه جاریه‏اى كه از خود به جا گذارده است، روش نیكوئى كه پس از مرگش مردم به آن عمل می كنند.
بر اساس این کلام شریف تا هر زمان که مردم از یک درخت بهره برند، ثواب و پاداش برای صاحب آن درخت یا کسی که آن را کاشته است نوشته می شود. این پاداش فوق العاده نشان از جایگاه ویژه درختکاری از منظر اسلام دارد.

در منابع روایی اسلام، از قطع درختان به شدت منع شده است. اهمیت این مسئله بحدی است که رسول خدا 9 همواره به رزمندگان اسلام سفارش می نمود، تا در صورت پیروزی بر دشمن نکاتی را مد نظر قرار دهند که یکی از آنها پرهیز از قطع درختان
یود. امام علی7 نقل می فرماید: هنگامی که رسول خدا9 گروهی را به جهاد می فرستاد، به آنان چنین رهنمود می داد: انطلقوا بسم الله ...لا تقتلوا ولیدا طفلا ولا امرأة ولا شیخا كبیرا ، ولا تغورن عینا ولا تعقرن شجرا إلا شجر یمنعكم قتالا أو یحجز بینكم وبین المشركین؛ با نام خدا حرکت کنید ... مبادا به کشتن زنان، پیران و کودکان مبادرت نمایید و؟؟؟؟ و از قطع درختان بپرهیزید ؛ مگر درختی مانع جنگ یا مانع بین شما و مشرکین باشد.
اینکه آن بزرگوار پس از سفارش بر رعایت کودکان، زنان، و پیران، بر حفظ درختان و عدم قطع آنها در حین جنگ تاکید می فرماید، حکایت از اهمیت وجود درخت از دیدگاه اسلام است.
امام صادق7 می فرماید: لَا تَقْطَعُوا الثِّمَارَ فَیَبْعَثَ اللَّهُ عَلَیْكُمُ الْعَذَابَ صَبّاً؛[27] درختان مثمر[که قابلیت میوه دادن دارند] را قطع نکنید چرا که خداوند عذاب ... را بر شما فرو خواهد فرستاد.

گیاهان و درختان سهمی بسزا و نقشی بسیار مهم در زندگی بشر دارند. تلطیف هوا، تعادل دمای محیط، حفاظت از خاک و تامین بخشی از مواد غذایی مورد نیاز انسان اندکی از سودمندی های فراوان آنها است. اسلام مردمان را به تماشای گیاهان سرسبز و نگاه به مناظر جذاب آنها دعوت کرده است. چنانکه در فرموده های معصومین : از تاثیر مثبت گیاهان بر جسم و جان آدمی آثاری بسیاری به ما رسیده است.
امام صادق7به مفضل می فرماید:... مَعَ مَا فِی النَّبَاتِ مِنَ التَّلَذُّذِ بِحُسْنِ مَنْظَرِهِ وَ نَضَارَتِهِ الَّتِی لَا یُعَدُّ لَهَا شَیْ‏ءٌ مِنْ مَنَاظِرِ الْعَالَمِ وَ مَلَاهِیهِ؛[2] نگریستن به گل های رنگارنگ و درختان سرسبز و خرم، چنان لذتی به آدمی می بخشد که هیچ لذتی را با آن برابر نمی توان کرد.
از امام کاظم 7 نیز نقل شده است که فرمود: ثَلَاثٌ یَجْلِینَ الْبَصَرَ النَّظَرُ إِلَى الْخُضْرَةِ وَ النَّظَرُ إِلَى الْمَاءِ الْجَارِی وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَجْهِ الْحَسَنِ؛[3] سه چیز، چشم را جلا می بخشد [و بر روشنایی آن می افزاید] نگریستن به گیاهان خرم و سرسبز، و نگاه به آب جاری و نظاره کردن صورت خوش سیما.
از مرور روایات چنین نتیجه می گیریم که هرگاه آدمی، به تماشای خرمی گیاهان و درختان سرسبز را می نشیند، غرق در سرور و لذت می شود؛ روان وی آرام می گیرد و جانش به تازگی و طراوت می گراید. تماشای آنها لذت بخش و شادی آفرین است و با یکدیگر لذت ها رقابتی پیروزمندانه می کند.
گرچه عنایت ویژه رسول مکرم اسلام 9 به درخت و سفارش به کاشت، نگهداری و منع از قطع درختان مربوط به 14قرن پیش است اما امروزه محققین به راز تاکید اسلام پی برده اند و تمامی فرموده های رسول خدا 9 را تایید می کنند که دلیل دیگر بر وحیانی بودن این دین و مهر بطلانی بر عقیده کسانی است که این دین را ساخته و پرداخته بشر می دانند.

جنگل‌ها و درختان به عنوان یكی از مهم‌ترین سامانه-های حیات بخش بشر، جایگاه انكارناپذیری در تأمین رفاه، آسایش و سعادتمندی جوامع بشری دارند.
وجود ارزشهای متعدّد و متنوّع اقتصادی و زیست - محیطی در پیكره این منابع ارزشمند الهی، تكیه گاه مطمئن و استواری برای تداوم و ارتقای زیست موجودات زنده، به ویژه انسان و متضمن شكوفایی حیات جوامع بشری و توسعه پایدار است. متأسفانه همه ساله سطوح بسیار زیادی از جنگلهای دنیا بر اثر عوامل متعدّد از جمله بهره-برداری غیر اصولی و مفرط نابود می‌شود.
در میان علل و عوامل امحا و نابودی جنگل‌ها، ناآگاهی از ویژگی‌ها و ارزش‌های زیست محیطی این منابع را نباید نادیده گرفت. از این رو، به منظور شفاف سازی و جلب توجّه اذهان و افكار عمومی برخی اثرات زیست محیطی جنگل‌ها را برمی-شماریم؛ زیرا بر این باوریم كه حفاظت و توسعه جنگل‌ها با عزم و اراده ملی، همكاری و همدلی مردم عزیز و تلاش مجدّانه مسئولان و متخصّصان كه زمام امور را در دست دارند، امكان-پذیر است. مقام معظم رهبری در پیامی به مناسبت هفته منابع طبیعی بر همین نكته تأكید می‌فرمایند:
«...برای چنین اقدامی، البتّه ابعاد گسترده فرهنگی و اهمیت افزایش آگاهی و آموزش عمومی نباید فراموش شود... برای سرسبز
نگاه داشتن كشور باید نهضتی فراگیر به پا شود؛ نهضتی كه آحاد مردم در آن سهیم باشند؛ همان-گونه كه دیروز و امروز، همگی برای حفظ ایمان و اعتقاد و اخلاق قیام كردند».
همچنین در اهمیت درخت-كاری فرمودند:
«در تعلیمات دینی ما و در سنّت انبیاء و اولیاء: درخت-كاری، آبیاری و به طور كلی آبادسازی زمین و مزرعه و مرتع و پرورش دام و طیور، عبادت محسوب می-شود».
جنگل‌ها و درختان با تنظیم جریان-های آبی، جلوگیری از فرسایش آب، باد، خاك و طغیان رودخانه-ها، افزایش عمر مفید مخازن آبی و سدها تعدیل آب و هوای محیط و تأمین آب مورد نیاز اراضی كشاورزی، پشتوانه-ای مطمئن برای زمین-های كشاورزی دشت ها به شمار می‌آیند و در افزایش تولید و ارتقای كیفی محصولات كشاورزی در واحد سطح تأثیر به سزایی دارند. اراضی جنگلی به دلیل ریشه دواندن گیاهان و درختان و فعالیت میكروارگانیسم های موجود در جنگل-ها، موجب نفوذ نزولات آسمانی در خاك و ذخیره این نزولات می شوند؛ به گونه ای كه هر هكتار جنگل قادر به ذخیره سازی پانصد تا دو هزار متر مكعب آب است. ضمن اینكه زمان نفوذ یك لیتر آب در جنگل محدود هفت دقیقه و در اراضی كشاورزی 46 دقیقه است؛ در حالی كه در مناطق غیر جنگلی این زمان به حدود چهار ساعت افزایش می یابد. به تعبیری دیگر توان نفوذپذیری نزولات در خاك-های جنگلی چهل برابر بیشتر از اراضی دیگر است.
جنگل‌ها با انجام عمل فتوسنتز یكی از منابع مهم تولید اكسیژن مورد نیاز موجودات زنده به شمار می آیند. هر هكتار جنگل قادر به تولید اكسیژن مورد نیاز حداقل ده نفر در طول سال خواهد بود. به دلیل تنوع ساختار افقی و عمودی درختان، به ویژه وجود درختانی با سرشت و ارتفاع متفاوت، جنگل‌ها در مطلوبیت بهره-مندی از اثرات فیزیكی، شیمیایی و حرارتی پرتو خورشید برای انسانها تأثیر به سزایی دارند، ضمن این كه وضعیت تابش نور خورشید در فضای جنگلی نقش مؤثری در آرامش روحی انسان‌ها دارد.
جنگل- موجب تعدیل آب و هوای محیط می-شود. در ساعات روز به این دلیل كه شاخ و برگ درختان مانند حفاظی در برابر پرتو نورانی خورشید قرار می-گیرند، دمای هوای جنگل كمتر از دمای فضای غیر جنگلی است و در طول شب نیز به این دلیل كه تغییر و انعكاس حرارتی دما در محیط و خاك جنگلی كمتر است، هوای محیط جنگلی خنك-تر از فضای باز است. در جنگل، آوای
دلنواز پرندگان، جریان آب آبشار-ها و رودخانه-ها و به هم خوردن برگ ها و شاخه ها به روح و روان آدمی آرامش می بخشد. مكان‌های پوشیده از درخت و فضای سبز، بهترین مكان برای تفریح و تفرّج و گذراندن اوقات فراغت‌اند. وجود فضای سبز و درختان می‌تواند محیط زیست را در چشم-اندازها، فرحناك جلوه دهد و موجب افزایش عمر انسان شود؛ چنان كه در روایتی از امام علی (ع) آمده است كه فرمود:
« مما یزید فی العمر، ترك الاذی... و ان یحترز عن قطع الاشجار الرطبة؛ از جمله عوامل افزایش عمر (طول عمر)، عبارت است از: پرهیز از مردم‌آزاری و قطع كردن درختان سرسبز».
در حدیثی، امام كاظم (ع) نگاه كردن به سبزه و سبزه‌زار (مزارع و جنگل‌ها و درختان سرسبز ، موجب جلا بخشیدن به چشم می‌شود.
شاخ و برگ درختان جنگلی گرد و غبار هوا را جذب می-كند و آلودگی هوا را كاهش می دهد. سُرب معلّق در هوا حاصل از فعّالیت واحدهای صنعتی و وسایل نقلیه موتوری و یكی از مواد سمّی و خطرناك برای انسان است كه از طریق تنفّس جذب می-شود و عوارض و پیامدهای ناگواری بر سلامت انسان دارد كه جنگل‌ها مقدار زیادی از سُرب معلّق در هوا را جذب می‌كنند.
پوشش گیاهی درختان به دلیل حفاظت از خاك، قدرت نگهداری و جذب نزولات و كاهش سرعت سقوط برف و باران بر زمین نقش انكارناپذیری در جلوگیری از جاری شدن سیلاب و كاهش اثرات مخرّب آن دارد. با توجّه به اینكه كاهش درجه حرارت هوا سهمی در افزایش رطوبت نسبی هوا دارد، درختان جنگلی با جذب نزولات و ذخیره كردن آن در سفره های آب های زیرزمینی و تبخیر آن در دیگر ایام سال كه نزولات قطع می‌شوند، خشك، موجب افزایش رطوبت نسبی هوا در فضای جنگل می‌گردند. افزون بر اینكه شاخ و برگ درختان با جلوگیری از تابش مستقیم نور خورشید و كاهش اثرات تخریبی پرتوهای خورشیدی، مانع تبخیر سطحی رطوبت خاك هم می‌شود.
درختان با جذب، نگهداری و افزایش زمان ذوب برف-ها بر روی شاخ و برگ خود، از تجمع آنها جلوگیری می‌كند و مانع از حركت توده‌های عظیم برف به شكل بهمن می-شود.
از آنجا كه تولید دی اكسید كربن ناشی از سوخت‌های فسیلی، انعكاس پرتوهای خورشیدی را از زمین ناممكن می-سازد و در نتیجه میانگین گرمای زمین افزایش می یابد و موجب پدیده موسوم به گلخانه ای می شود كه اختلال در محیط زیست انسانی را به دنبال دارد، حفاظت و توسعه جنگل‌ها موجب جذب و رسوب دی-اكسید كربن و مانع افزایش گرمای زمین خواهد شد. جنگل به عنوان محیط زیست طبیعی، مأمن بسیاری از حیوانات وحشی و پرندگان است. با توجّه به رشد فزاینده جمعیت انسانی و توسعه بی-حد و حصر تكنولوژی و قرار گرفتن در عصر فراصنعتی كه جوامع بشری را با محدودیت منابع جنگلی و آلودگی محیط زیست مواجه ساخته است؛ جنگل‌ها با تثبیت لایه اُزُن، موجب كاهش آثار زیانبار پرتوهای فرابنفش و بیماری‌های ناشی از آن خواهد شد.
جنگل‌ها و درختان در صنایع بزرگ چوبی و ساختمان سازی و تهیه لوازم منزل و پوشاك و برخی از فرآورده-های جنگلی، مانند كائوچو، تأمین ماده خام كاغذ، تهیه دارو و مصارف پزشكی، مورد استفاده قرار می-گیرند كه در امر اشتغال‌زایی نیز بسیار سودمندند.
كنترل آفات و امراض گیاهی و جلوگیری از هجوم گونه های مهاجم به محصولات كشاورزی، پدید آمدن ارزش های زیبایی شناختی و هنری، امكان فعّالیت‌های جنبی مانند: پرورش انواع آبزیان، زنبورداری، تولید قارچ، فراهم ساختن زمینه های گردشگری و بسیاری از فواید ارزشمند دیگر، دستاوردهای گران‌بهایی هستند كه به بركت جنگل‌ها و درختان در اختیار بشر قرار گرفته- است.
بر همین اساس، در آموزه های اسلامی، جنگل و درخت از اهمیت ویژه و جایگاهی ارجمند دارد و در منابع روایی دین مقدس اسلام، به امر درختكاری اهمیّت بسیاری داده و پاداش فراوانی برای آن نقل شده است و همه مردم با آن تشویق شده‌اند.

حضرات معصومان (ع) همواره مسلمانان را به باز پروری و احیای طبیعت، از جمله اراضی و جنگل‌ها، تشویق و ترغیب می‌كردند؛ چنان كه رسول اكرم(ص) می‌فرمود: «أحی بَلَدِك المَیت؛ زمین مرده و بایر شهر خود را آباد كن».
پیشوایان معصوم (ع) در پاره‌ای از روایات به صراحت به درختكاری و یا از فضلیت و ارزش آن سخن گفته‌اند كه به جهت فراوانی این گونه احادیث، به ذكر برخی از آنها بسنده می‌كنیم:
در روایتی از امام صادق (ع) آمده است كه شخصی از حضرت (ع) پرسید: برخی می‌گویند كشاورزی مكروه است. آن حضرت (ع) در پاسخ فرمود: «درخت بكارید و كشاورزی كنید كه هیچ عملی از آن حلال‌تر و پاكیزه‌تر نیست. سوگند به خدا كه هنگام ظهور حضرت ولی عصر (عج)، درختكاری و كشاورزی بسیار گسترده می‌شود».
همچنین آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «از پیامبر اسلام(ص) سؤال شد: بهترین ثروت چیست؟ حضرت(ص) فرمود: بهترین ثروت، كشاورزی است، اگر به طور صحیح انجام گیرد و زكات آن داده شود. در مرحله بعد، حضرت به دامداری اشاره فرمود و آن را پس از كشاورزی، بهترین كار دانست و در مرتبه سوم، فرمود: درختان استوار و بلند خرما كه در گل می‌رویند و درختانی كه در بیابان‌های خشك و تفتیده میوه می‌دهند. در پایان، دوباره ضمن اشاره به درخت خرما، از فروختن آن به شدت نهی فرمود».
و نیز در روایتی از پیامبر اسلام(ص) آمده است كه فرمود: «بهترین مال، دسته‌های طولانی، شكیل و منظم خرما و درختان میوه‌دار است.»
از این سخن پیامبر اسلام(ص)، درمی‌یابیم كه درختكاری از شغل‌های بسیار ارزنده و مال‌های سودمند انسان است و درخت خرما به عنوان نمونه در روایت مطرح شده و در اینجا خصوصیتی ندارد؛ چنان كه با تأمل در تعبیرهای به كار رفته در این حدیث شریف، می‌توان به این نكته پی ‌برد.
در حدیث دیگری پیامبر اكرم(ص) فرمودند: «هر مسلمانی كه درختی بكارد یا زراعتی كشت كند كه از آن پرندگان و انسان‌ها و یا حیوانی بخورند، چنین كاری برای او صدقه محسوب می‌شود»
همچنین در كنزُالعُمّال از آن حضرت روایت شده است كه فرمود: «هركس درختی بكارد و از آن حفاظت كند تا ثمر دهد، خداوند به اندازه ثمره آن، به وی پاداش خواهد داد».
در آموزه‌های اسلامی بسیار به آبادانی و حفظ زمین توصیه شده است؛ چنان كه داشتن بهترین یادگار و صدقه جاریه در پرتو پرداختن به آبادانی زمین است؛ چنان كه پیامبر(ص) فرمود: «كسی كه (درختی) را بكارد، چاهی حفر كند و آبی را جاری سازد (دارای یادگار و صدقه جاریه است)».
بر اساس روایت دیگری از آن حضرت وارد شده است كه فرمود: «...كسی كه درختی بكارد، تا زمانی كه یكی از مخلوقات خدا از آن بهره می‌برد، خداوند به او پاداش می‌دهد».
شایان توجه است كه برخی از روایات یاد شده، درختان بی‌میوه و جنگلی را نیز شامل می‌شود و هرگونه بهره‌وری از درختان در این روایات می‌گنجد؛ چنان كه بر اساس روایت اخیر‌، پاداش الهی به «درختكار»، در برابر هرگونه بهره‌ای است كه مخلوق الهی از آن ببرد، چه از میوه‌اش باشد، چه از سایه دلپذیر آن، چه از منظره چشم‌نواز یا از هوای لطیف و فرح‌بخشی كه از آن به طبیعت ارزانی می‌شود و یا از شاخ و برگ و چوب آن.
مُحدِّث نوری روایتی را از پیامبر اسلام(ص) نقل كرده است كه تأكید بیشتری بر «درختكاری» را نشان می‌دهد. حضرت فرمود:
«إن قامت الساعة و فی ید احدكم فسیلة، فإن استطاع أن لا یقوم الساعة، حتی یغرسها فلیغرسها ؛ اگر عمر جهان پایان یابد و قیامت فرارسد و یكی از شما نهالی در دست داشته باشد، چنانچه به قدركاشتن آن فرصت باشد، باید آن را بكارد».
در روایت دیگری از رئیس مذهب جعفری وارد شده است كه فرمود:
«و خلق له الشجر فكلف غرسها و سقیها و القیام علیها ؛ و خداوند درخت را برای انسان آفرید. از این‌رو، او باید درخت بكارد، آن را آبیاری كند و در حفظ آن بكوشد».
این گونه تعالیم موجب توجّه و اهتمام حكما و علمای اسلامی به علوم گیاه-شناسی شد. به عنوان مثال، ابوعلی سینا در كتاب قانون به ذكر خواصّ بسیاری از درختان و گیاهان می پردازد. حكیم محمد حسین العلوی شیرازی در كتاب مخزن الادویه از تقسیم بندی اشجار بر حسب كواكب سبعه بحث می كند و ابوریحان بیرونی در كتاب التفهیم لاوائل صناعة التنجیم از تقسیم بندی درختان بر حسب برج-ها مطالبی را آورده است.
همین اهتمام موجب شد كه مسلمانان در توسعه و گسترش كشاورزی و علوم مربوط به آن، نقش انكار ناپذیری داشته باشند. گفتنی است كه آقای «آندرو. ام.» واتسن استاد تاریخ اقتصاد دانشگاه تورنتو كانادا، كتابی با عنوان: Agricultural innovation in the early Islamic world، به رشته تحریر درآورده است كه عمده مباحث آن درباره نقش مسلمانان در گسترش كشاورزی است.

در برخی روایات شیوه‌های كشت و پیوند صحیح درختان مطرح شده است. از این روایات استفاده می‌شود كه در روش كاشت درختان باید دقت شود و درختكار هنگام كاشت و پیوند آن باید از شیوه‌های درست و مؤثر استفاده كند، و گرنه درختان وی آفت‌زده و یا كم ثمر می‌شوند.
شایان ذكر است كه معصومان (ع) این سخنان را در زمان و مكان خاصی فرموده‌اند و طبیعی است كه این سخنان با توجه به آب، خاك، هوا و دیگر شرایط اقلیمی آن منطقه مؤثر بوده است. از این‌رو، نمی‌تواند به صورت قانون عام تلقی شود، ولی نكته مهم این است كه روایات بر اصلاح روش كشت درخت تأكید دارد و درختكاری را به اتخاذ شیوه‌ای صحیح و مؤثر تشویق می‌كند. به عنوان نمونه، پیامبر اسلام(ص) فرمود:
«برادرم عیسی (ع) از شهری گذشت كه درختان آن دیار كرم‌خورده بود. مردم نزد عیسی آمدند و از این مشكل شكوه كردند. ایشان فرمود: داروی این مرض در اختیار شماست. شما عادت دارید به هنگام كاشتن درخت فقط خاك به پای آن می‌ریزید و نباید چنین كنید، بلكه سزاوار است نخست آب به ریشه‌های درخت بریزید، آن‌گاه خاك بر آن بریزید تا در درختان كرم واقع نشود. پس آنان به دستور آن حضرت عمل كردند و این مشكل برطرف شد».
صالح بن عقبه می‌گوید: امام صادق (ع) به من فرمود:
«باغ شما را دیدم، آیا پس از آن درختی در آن كاشته‌ای؟ گفتم: می‌خواستم از باغ شما نهالی بگیرم [و در باغ خود بكارم] آن جناب فرمود: آیا نمی‌خواهی راهی بهتر و كوتاه‌تر به تو نشان دهم؟، گفتم: بله، در پی آنم. فرمود: چون میوه در آستانه رسیدن قرار گرفت و خواستی باغ را آب دهی، درخت بكار در این صورت درختانت مانند درختان من خواهد شد. صالح می‌گوید: همان‌گونه كه حضرت فرمود، عمل كردم و درختانی مانند درختان امام (ع) روییده شد».
زراره می‌گوید: امام باقر (ع) فرمود:
«مردی علی (ع) را ملاقات كرد و آن حضرت كیسه‌ای پر از هسته خرما به همراه داشت. عرض كرد ای امیرمؤمنان! در این كیسه چیست؟ حضرت پاسخ داد: یكصد هزار درخت خرما ان‌شاء الله. آن مرد گفت: حضرت همه را كاشت و همه آنها به عمل آمد».
تشویق و ترغیب پیشوایان معصوم (ع) به درختكاری، كشاورزی، بهسازی كشت و... تأثیر شگرفی بر جامعه اسلامی گذاشت و آثار ارزنده‌ای در پی داشت. این كلمات نورانی، شور و شوقی وافر در میان مسلمانان پدید آورد و آنان را به پژوهش، تجربه‌اندوزی و بررسی گسترش كشاورزی، بهسازی كاشت، داشت و برداشت و اصلاح و توسعه انواع درختان واداشت؛ بدان حد كه انقلاب كشاورزی عظیمی در جوامع اسلامی پدید آمد و مسلمانان در پرتو سخنان گوهربار حضرات معصومان (ع) توانستند دانش ارزنده و سودمندی را در اختیار جهانیان قراردهند.

عده‌ای از فقهای عظام، آبیاری درختان و حفاظت از باغها و مزارع را از خشكیدن، الزامی دانسته‌اند؛ چنان كه فاضل هندی (ره)، از فقهای برجسته شیعه، آن را واجب دانسته است. علامه حلی (ره) نوشته است: صاحبان درختان را باید حاكم مجبور نماید كه درختان و مزارع خود را آبیاری كنند. برخی از فقهای معاصر نیز آبیاری درختان و گیاهان را در صورت امكان، واجب می‌دانند.